BẢN ĐỒ HÀNH CHÍNH Văn bản chỉ đạo mới
Liên kết website
BẢN ĐỒ HÀNH CHÍNH Thống kê truy cập
Đang truy cập49
Tổng số người xem 61797
Tổng số lượt xem 134651
Đôi nét về y phục của người phụ nữ “Thái đen” ở Sơn La
Đăng lúc 31-08-2017 17:13:11
Dân tộc Thái là 1 trong số 12 dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh Sơn La với dân số là 658.836 người, chiếm 53,7% dân số toàn tỉnh. Là tộc người có nghề dệt lâu đời, bên cạnh đồ vải nói chung, người Thái Sơn La còn có những bộ trang phục và đồ trang sức độc đáo

Trang phục người phụ nữ thái gồm: áo ngắn (sửa cỏm), áo dài (sửa luông), váy (xỉn), thắt lưng (xài eo), khăn (piêu), nón (cúp), xà cạp (pe păn kha), các loại hoa tai, vòng cổ, vòng tay, xà tích… Trong đó chiếc khăn piêu không chỉ góp phần làm đẹp thêm cho bộ trang phục truyền thống của dân tộc mà còn chứa đựng những giá trị tinh thần, văn hóa được đúc kết, trao truyền qua nhiều thế hệ và cũng là một tiêu chuẩn để đánh giá sự đảm đang của người phụ nữ Thái:

Khăn piêu có nhiều loại khác nhau: Khăn piêu để dùng thường ngày, khăn  để đi hội và có loại dùng làm quà tặng. Piêu của người thái đen dài khoảng 1,7 - 1,8m, rộng 0,32 - 0,36m đến 0,40m. Khăn được trang trí khoảng 0,25cm2 đến 0,35cm2. Để làm một chiếc khăn piêu từ miếng vải chàm, người ta ngâm thêm vài lần nước măng chua, nước vỏ cây ban, để mặt vải thêm láng cứng, ánh sắc chàm đen, khăn cứng dễ thêu. Chàm là màu nền để người phụ nữ Thái đen thêu lên các hoa văn bằng các loại chỉ màu (xanh, đỏ, tím, vàng, da cam…) ở hai đầu khăn. Bốn góc tết thành ngọn, thành chùm (cút piêu), thành tai (hu piêu). Hai phần đầu khăn là mặt piêu (nả piêu).

Một số kiểu mặt piêu "nả piêu” trên khăn piêu

Khăn piêu Thái trang trí ở hai đầu khăn, trước khi thêu hoa văn trang trí, chị em phụ nữ Thái khâu vải đỏ làm viền để ấn định khoảng cách giữa hai phần trang trí và phần để mộc. Đường viền vải đỏ bọc ở ba mép đầu khăn rộng dưới 1cm được áp dụng theo lối khâu luồn, nhằm hạn chế mức tối đa việc lộ đường chỉ, tiếp theo chị em làm những chiếc cút piêu (cút piêu được làm từ một mảnh vải đỏ dài khoảng 1m, rộng 0,1m, bên trong đặt lõi chỉ trắng). Khâu vắt thành một hình tròn rồi quấn dây vải lại theo hình trôn ốc, sau đó được quấn theo các loại chỉ màu thành các múi tỏa rộng thành hình tròn. Khi làm cút piêu đòi hỏi phai tỉ mỉ, cầu kỳ. Các cút piêu khi làm xong được ghép lại rất khéo léo vào đầu piêu. Các loại chỉ màu được sử dụng với hai chức năng, chức năng kỹ thuật và chức năng giá trị thẩm mỹ nhìn vào các cút được đính vào đầu piêu rất khó nhận ra được mạch chỉ khâu ghép các đường trnag trí với nhau, có nhiều kiểu thêu như thêu móc xích, chân rết, xương cá… Các cút piêu trước hết được đặt trên ba đường thẳng của hai đầu khăn, còn chính bốn góc của khăn, chị em dùng dây làm cút còn dư tết thành những bông hoa cách điệu. Cút piêu thường được sắp xếp thành chùm lẻ (3, 5, 7, 9 cái) trên các vị trí đều nhau ở đầu khăn, cút piêu được thiết kế theo quan niệm số lẻ (theo quan niệm của người thái số lẻ tượng trưng cho số sinh sôi).

 “Cút piêu” trên chiếc khăn piêu của dân tộc Thái

Riêng chùm cút piêu 12 cái được gọi là cút bua (cút piêu hoa sen) thì được xếp cánh chẵn. Mười hai cút piêu này có 12 ý nghĩa mà đến nay ta rất cần chiêm nghiệm về ý nghĩa của nó: Cút piêu thứ nhất tượng trưng cho giản dị, dịu dàng; Cút piêu thứ 2 tượng trưng cho may mắn; Cút piêu thứ 3 tượng trưng cho sự thuần khiết như tuổi thanh xuân của thiếu nữ; Cút piêu thứ tư tượng trưng cho sự ngọt ngào làm đẹp ý, vừa lòng mọi người; Cút piêu thứ 5 tượng trưng cho vẻ đẹp đằm thắm, trang nghiêm; Cút piêu thứ 6 tượng trưng cho sinh tồn mãnh liệt; Cút piêu thứ 7 tượng trưng cho khả năng nhẫn nhịn bởi trong ngôi nhà người Thái là một ngôi nhà lớn với tứ đại đồng đường hay ngũ đại đồng đường; Cút piêu thứ 8 thể hiện sự thịnh vượng; Cút piêu thứ 9 biểu hiện cho vẻ đẹp vĩnh hằng của tình yêu thương; Cút piêu thứ 10 là sự trong trắng; Cút piêu thứ 11 tượng trưng cho sự tái sinh và Cút piêu thứ 12 tượng trưng cho sự sáng tạo.

Sau khi bọc viền và ghép cút piêu xong, phụ nữ Thái bắt đầu thêu piêu, các hoa văn trên piêu được tạo theo lối luồn chỉ hay đan chỉ màu theo bố cục nội dung phức tạp, đòi hỏi người phụ nữ Thái phải nắm chắc nguyên tắc kỹ thuật, phải thuộc cách bố trí hoa văn và có con mắt thẩm mỹ mới thêu được những hoa văn đúng như những tâm tình của mình muốn gửi gắm vào đó. Các mẫu hoa văn thêu trên mặt piêu thường là hình sao 8 cánh biến thể, hoa văn hình học, hình tam giác đối xứng nhau và song nước, hoa văn đường viền song song, răng cưa, hình xoáy ốc, hình núi, hình quả trám ghép nối thành từng mảng, hình hoa, hình con vật đã được cách điệu hóa…

Có thể nói khăn piêu là một trong những đặc trưng y phục của phụ nữ Thái đen, tuy vậy ở mỗi vùng lại có những sắc thái riêng. Khăn piêu không chỉ đơn thuần là vật dụng hàng ngày, vật trang trí mà còn là biểu tượng tham gia vào đời sống nghi thức, tục lệ người Thái. Người con trai và người con gái sau khi đính ước thường trao tặng nhau piêu để làm vật tin, khi cô dâu về nhà chồng phải dùng piêu làm quà biếu. Trong lễ cũng tổ tiên, lễ vật dâng cúng không thể thiếu tấm khăn piêu. Vậy khăn piêu của phụ nữ Thái không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn mang tính xã hội, cùng với váy, áo, nón đội, thắt lưng, piêu góp phần tạo nên một nét đẹp, một sắc thái văn hóa riêng. Do đó khăn piêu đã và đang được cộng đồng các dân tộc Thái Sơn La giữ gìn phát triển, góp phần phát huy vai trò, bản sắc văn hóa cộng đồng các DTTS Việt Nam./.

Sưu tầm Phòng TT&ĐB. 

Các bài mới đăng